Polskie dwory

Bardzo to starożytna osada, której nazwa pochodzi od starosłowiańskiego imienia Gościrad, zanotowana w Liber beneficjorum Długosza, jako Gościradic, a wXIV wieku, podług Pawińskiego jako Goscziradów. Dzisiejsza więc nomenklatura Gościeradów nie ma żadnej historycznej podstawy, chociaż niektórzy geografowie wywodzą źródłosłów od jakiegoś początkowego właściciela, znanego z gościnności, który rad był gościom. Najwłaściwiej byłoby ustalić nazwę tej wsi Gościradów, gdyż ta miejscowość była gniazdem Małopolskiego rodu Gościradowskich herbu Bogorja. W aktach ziem Urzędowskich pod rokiem 1436 była sprawa gardłowa jakiegoś Gościradowskiego Trojana tegoż herbu, obwinionego o zabójstwo ówczesnego proboszcza Piotra Czarnego z Radomia. Rodzina Gościradowskich wygasła w XVI wieku, gdyż tenże Trojan pozostawił dwóch synów: Mikołaja i Stanisława zmarłych około 1488 roku, a wnuk Jan umarł bezdzietny. Po śmierci Gościradowskich dobra przeszły do Tęczyńskich, z których Andrzej, Wojewoda Sandomierski, był fundatorem kościoła miejscowego; kościół ten w roku 1501 przez Tatarów został spalony, a następnie na początku XVI przez Tęczyńskich odbudowany, ponownie zaś spalony przez Szwedów w roku 1657" Tak oto przedstawia historię Goscieradowa Robert Przegaliński w pracy pod tytułem "Opowiadania o mieście Kraśniku i okolicy", Lublin 1927. Dekret Monachusa 1198r. Najstarsze dokumenty, w których mamy wzmianki o Gościeradowie to wystawiony w 1198 roku przez Aymara Monachusa patriarchę Kościoła Zmartwychwstania w Jerozolimie wraz z kapitułą, poświadcza założenie ongiś (1163 rok) przez Jaksę kościoła i klasztoru Grobu Pańskiego w Miechowie. Wśród wymienionych miejscowości w tymże dokumencie znajduje się wieś Goscieradic. Przez wiele lat istnienia Gościeradów zmieniał właścicieli. Po wygaśnięciu rodu Gościradowskich dobra przeszły w ręce Tęczyńskich. Wojewoda Sandomierski ufundował budowę miejscowego kościoła, który w 1501 roku spalony został przez Tatarów. W XVI wieku Tęczyńscy odbudowali kościół, jednak 1657 roku świątynia ta została zburzona przez Szwedów. Następnie Gościeradów przeszedł w ręce rodziny Ostrowskich. W 1650 roku dobra te nabył Wacław Leszczyński arcybiskup Gnieźnieński. Ale już 1683 roku właścicielem był Jan Kazimierz Krasiński Podskarbi Wielki Koronny, po nim dobra odziedziczył jego syn Karol Krasiński. Krasińscy niedługo posiadali te dobra, gdyż już w 1699 roku spotykamy tutaj kilku współwłaścicieli - Krzysztofa i Konstancję z Pruszyna małżonków Żurawskich oraz Józefa Szembeka i Aleksandrę Żurawską, od których całe dobra nabył Romuald Wybranowski z żoną Salomeą ze Słupowa Szembekówną. Tenże Wybranowski przez kupno sąsiednich wsi Leśnika Dużego, Węglina i Szczecina (obecnie Szczecyn) uformował kompleks majętności w tym składzie jaki przetrwał do dnia dzisiejszego. Wybranowski był pułkownikiem w wojsku Jana III Sobieskiego i walczył pod Wiedniem. Zmarł w roku 1742, pozostawił jednego syna Stanisława, żonatego z Marjanną z Krawickich. Jedyną ich córką była Salomea, z którą w 1781 roku ożenił się Eligiusz Prażmowski, Starosta Mszczonowski, znany z zamiłowania do muzyki i różnych dziwactw. On to wybudował w Gościeradowie okazały pałac obecnie istniejący. Jedyna córka Prażmowskiego Marjannab została wydana za mąż za Wojciecha Suchodolskiego i tą drogą dobra przeszły w ręce rodziny Suchodolskich i do końca w nich pozostały. Wojciech Suchodolski jest osobistością historyczną z epoki Stanisława Augusta. Był posłem na Sejm Wielki, zasłynął jako wielki mówca. Jednak jego patriotyzm pozostawiał wiele do życzenia. Zdradził on ojczyznę, a za protekcją ambasadora rosyjskiego Stackelberga i innych rosyjskich mocodawców dorobił się iście magnackiej fortuny. Zmarł w 1826 roku w Wojcieszkowie, pozostawiając po sobie dwóch synów i cztery córki. Starszemu z synów Franciszkowi przeznaczył Wojcieszków i Gościeradów. Franciszek hr. Suchodolski miał również dwóch synów: Eligiusza i Edmunda. Gdy Eligiusz po ukończeniu nauk w Wiedniu i Paryżu doszedł do wieku dojrzałego, ojciec dał mu w 1827 roku tymczasowo, a od 1849 na stałe rządy w Gościeradowie, młodszemu Edmundowi dał Wojcieszków. Hrabia Eligiusz uczucia swe skierował do Księżniczki Sapieżanki z Galicji. gdy ta odmówiła mu ręki stał się mizantropem i odludkiem. Zamknął się w Gościeradowie i poświęcił muzyce. Często wyjeżdżał za granicę. Był człowiekiem oszczędnym i roztropnym, nie zadłużał majątku ani go nie trwonił. Rządy całego majątku oddał w ręce agronoma Antoniego Stobińskiego. Był ton okres ekonomicznego rozkwitu Gościeradowa. Hrabia Eligiusz Suchodolski swój majątek zapisał Warszawskiemu Towarzystwu Dobroczynnemu, które przejęło go w całości dopiero w 1904 roku. Gościeradów, podobnie jak cały szereg innych miejscowości nie odgrywał kluczowej roli w wydarzeniach historycznych kraju i regionu. Historia jednak nie oszczędzała zarówno samego Gościeradowa jak i okolicznych wiosek. Przez te tereny prowadził szlak handlowy ze wschodu do Sandomierza i Krakowa. Sam Goscieradów został dwukrotnie spalony przez Tatarów, a później przez Szwedów. W czasie powstania styczniowego 22 października 1863 roku, oddziały powstańcze stoczyły bitwę z przeważającymi liczebnie wojskami rosyjskimi w okolicy Szczeckiej Wólki. W czasie walk obie strony poniosły dotkliwe straty, oddziały powstańcze wycofały się do lasu. Szczególnie ciężki los dotykał mieszkańców Gościeradowa i okolic w latach II wojny światowej. Na terenie Gościeradowa znajdowały się niemieckie baraki oraz składy amunicji.Na linii Szczecyn - Gościeradów - Księżomierz, Niemcy zamierzali wybudować system umocnień, który umożliwiałby kontrolę dróg prowadzących do przeprawy na Wiśle pod Annopolem. Zamiar ten nie powiódł się, okupant zdołał wybudować jeden schron bojowy w Gościeradowie, który istnieje do dzisiaj. Pozostałe umocnienia nie zostały dokończone. Po wkroczeniu armii sowieckiej większość umocnień została wysadzona w powietrze. Bunkier w Gościeradowie ocalał ponieważ siła wybuchu potrzeba do jego wysadzenia mogła spowodować zawalenie się kościoła oddalonego o 500 metrów. Najtragiczniejsze wydarzenia miały miejsce 2 lutego 1944 roku, wówczas to Niemcy wymordowali mieszkańców i spalili wsie: Szczecyn, Wólkę Szczecką, Borów, Łążek. Zginęło wtedy 1000 cywilnych mieszkańców tych wiosek. W lipcu tegoż roku, w trakcie wycofywania się wojsk niemieckich w lasach gościeradowskich toczyła się bitwa wszystkich formacji partyzanckich z ustępującymi wojskami niemieckimi. Zginęło wówczas wielu cywilnych mieszkańców, a duża część Gościeradowa została spalona. Mieszkańcy Gościeradowa pielęgnują pamięć o tych wydarzeniach. Świadczy o tym wzniesienie Pomnika Pamięci Narodowej, którego odsłonięcie nastąpiło 7 czerwca 1992 roku. Został on zbudowany ku czci: o Powstańców 1863 - 1864 roku, o Legionistów i peowiaków 1914 - 1915, o Bohaterów wojny 1914 - 1921, o Obrońców września 1939 roku, o Żołnierzy Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich, o Pomordowanych i poszkodowanych ze spacyfikowanych wsi: Szczecyn i Wólka Szczecka, o Poległych w walce z okupantem, o Pomordowanych i zmarłych w obozach i więzieniach oraz na obczyźnie Oprócz przedstawionej powyżej monografii istnieje również inny dokument opisujący tę miejscowość. Dokument ten z 1920 roku jest autorstwa pani Teofilii Skrzyneckiej, nauczycielki w jednoklasowej szkole w Wólce Gościeradowskiej. Jej zdaniem pochodzenie nazwy Wólka Gościeradowska nie jest dokładnie znane. Można jedynie przypuszczać, że któryś z byłych właścicieli Gościeradowa oddalonego o 3 km sprowadził tu osadników i pozwolił im się tu osiedlać. Prawdopodobnie celem jego działań była chęć zabezpieczenia swoich dóbr na tym terenie. W ten sposób powstała osada a później wioska nazwana Wólką Gościeradowską. Obecnie Gościeradów i Wólka Gościeradowska stanowią praktycznie jedną miejscowość. Monografia Wólki Gościeradowskiej autorstwa pani Teofilii Skrzyńskiej znajduje się w zbiorach Izby Pamiątek z Przeszłości Zespołu Szkół im. Wł. St. Reymonta w Wólce Gościeradowskiej. w zespole folwarcznym Zespół szkół
Zdjęcia maj 2009 r