Polskie dwory

Wieś Bzite po raz pierwszy wzmiankowana została w 1419.1 Król Jagiełło na prośbę plebana kościoła krasnostawskiego Jana Suligmy nadał parafii w Krasnymstawie stawek guatour tempora oraz przyłączył tejSe parafii Jaślików, Bzite i Krupe, Siennicę Królewską, Siennicę Olizara, Siennicę Tomka, Surhów, Wielkopole, Małochwiej, Wólkę, Orłów, Izbicę, Tarzymiechy. Bzite była jedną z okolicznych szlacheckich wsi gniazdowych, z której wywodziła się rodzina Bzickich herbu Ciołek. Więcej informacji dot. Bzitego pojawia się od XVI wieku. W rejestrze poborowym z 1564 roku obok Felicjusza Bzickiego widnieją jeszcze dwaj właściciele wsi- Stanisław Węgrzyn oraz Laurenty Szczerbicz (...) .2 Najbardziej znanym z Bzickich był Jędrzej, dworzanin Króla Augusta. Pełnił on ponadto urzędy kasztelana chełmskiego, senatora i przewodniczącego sejmików i sądów ziemi chełmskiej. Jego osobę w swojej twórczości utrwalili Jan Kochanowski i Mikołaj Rej. Do Bzickich Bzite należało jeszcze w I ćwierćwieczu XIX w. Początkowo w Bzitym po rozdzieleniu dóbr znajdowały się dwa zespoły dworskie (tzw. Bzite A i B). Z czasem wspomina się już o zespole Bzite C oraz o podziale z 1862 r. dóbr Bzite A. Jedną z części powstałych z podziału zespołu Bzite A nazwano Bzite ABC i jest to zespól znajdujący (w szczątkowym stanie) w zachodniej części wsi po dziś dzień (tzw. ścisła część dworu Bzickich). W latach międzywojennych należała do Jana Łazuki, obecnie teren ten jest własnością Hawryluków i Wiórków. Dwory w Bzitym wzmiankowane są w pracy „Zabytki architektury i budownictwa w Polsce”. Obok nich pojawia się kilkanaście domów mieszkalnych. W 1834 r. od Bzickich Bzite A kupił Klemens Łuniewski. Natomiast „Bzite ABC” początkowo należało do Kuryłowiczów potem w 1893 r. nabył je Franciszek Dembowski, następnie w 1899 r. Antoni Chlipalski. Od 1904 r. właścicielem jest Stefan Plewiński. Potem dzieje zespołu dworskiego są niejasne. Wiadomo Se dwór ten uległ zniszczeniu podczas I wojny światowej. Do dzisiaj pozostały piwnice, rządcówka, kilka zabudowań gospodarskich oraz trzy kasztanowce z dawnego parku. Po rozbiorach Bzite znalazło się w zaborze austriackim, a następnie w granicach Księstwa Warszawskiego oraz w zaborze rosyjskim, początkowo w Królestwie Polskim a po powstaniu styczniowym w granicach imperium rosyjskiego. Wieś była ośrodkiem oporu wobec Rosjan oraz wiary prawosławnej. Po wybuchu I wojny światowej, od 1915 do 1917 roku Bzite było pod administracją austriacką , a następnie w roku 1918 na terenie znajdującym się pod zarządem Rady Regencyjnej. W tym czasie wybudowana została jednotorowa linia kolejowa z Lublina do Chełma i nieopodal znajdowała się stacja Bzite. W latach 40 – tych XX w. zmieniono nazwę tej stacji na śulin. Od kilkudziesięciu lat mieszkający w Bzitem Stanisław Jusiak prowadzi wraz z żoną kronikę wsi. rozebrany w latach 50 tych XX wieku.
zdjęcia r.