Polskie dwory

Gościeradów (50o52’N, 22o00’E), wieś siedziba gminy, położona na =>Wzniesieniach Urzędowskich nad rzeką Tuczyn, składająca się z kilku części: Gościeradów Plebański, Ukazowy, Folwark, Kolonia, Zastawie. Wieś o bardzo starym rodowodzie, bowiem pierwsza o niej wzmianka pochodzi z Dekretu Monachusa z 1198 roku, który poświadcza założenie w 1163 roku przez Jaksę kościoła i klasztoru w Miechowie. Obok licznych miejscowości dokument ten wymienia również wieś Gosciradic. Wieś była gniazdem rodu Gościradowskich herbu Bogoria. Ród ten wygasł w XVI wieku. Zachowały się dokumenty w aktach ziem Urzędowskich o „gardłowej” sprawie sprzed 1436 roku dotyczącej Trojana Gościradowskiego. Obwiniono go o zabójstwo proboszcza Piotra Czarnego z Radomia. Po śmierci ostatniego z rodu Gościradowskich majątek przeszedł w ręce Tęczyńskich. Wojewoda sandomierski, Andrzej Tęczyński ufundował w Gościeradowie kościół, który został spalony podczas najazdu Tatarów w 1501 roku. Odbudowany kościół ponownie spalili Szwedzi w 1657 roku. Po Tęczyńskich dobra gościeradowskie często zmieniały właścicieli. Majątek kolejno należał do Ostrowskich, Wacława Leszczyńskiego (od 1650 r), Krasińscy (od 1683 r.), Krzysztof i Konstancja z Kruszyna, Żurawscy, Józef Szembek i Aleksandra Żuławska (1699 r.). Od ostatnich właścicieli nabył dobra Romuald Wybranowski z żoną Salomeą z Szembeków. Poprzez kupno sąsiednich wsi Liśnika Dużego, Węglina i Szczecyna uformowali oni kompleks posiadłości gościeradowskich. Po ich śmierci Gościeradów odziedziczył jedyny syn, Stanisław, który ożeniony był z Marianną z Karwickich. Mieli oni tylko jedną córkę Salomeę, którą w 1781 roku poślubił Eligiusz Prażmowski. Był on starostą mszczonowskim znanym ze swych dziwactw i zamiłowania do muzyki. Oni z kolei mieli również tylko jedną córkę, Mariannę, wydaną za mąż za Wojciecha Suchodolskiego. Dobra gościeradowskie przeszły w ręce rodziny Suchodolskich. Wojciech Suchodolski był posłem na Sejm Wielki, gdzie zasłynął jako wielki mówca. Jednak swojej fortuny dorobił się za protekcją rosyjskiego ambasadora i rosyjskich mocodawców. Zmarł w Wojcieszkowie pozostawiając Gościeradów starszemu synowi, Franciszkowi. Po nim majątek goscieradowski odziedziczył jeden z jego synów, Eligiusz. Zakochany w księżniczce Sapieżance z Galicji, po jej odmowie stał się odludkiem i mizantropem. Zamknął się w pałacu w Gościeradowie i całkowicie poświęcił muzyce. Majątek został wydzierżawiony. Jednym z dzierżawców był Antoni Hempel. W 1904 roku cały majątek zapisał Warszawskiemu Towarzystwu Dobroczynnemu.
Podczas drugiej wojny światowej w Gościeradowie znajdowały się niemieckie baraki oraz magazyny amunicji. Na linii Szczecyn – Gościeradów – Księżomierz Niemcy planowali budowę systemu umocnień, mających umożliwić im lepszą kontrolę dróg prowadzących do przeprawy przez =>Wisłę w =>Annopolu. Zdołano wybudować jedynie jeden bojowy schron koło Gościeradowa. Reszta umocnień nie została ukończona, a większość z nich zniszczyli Rosjanie po wkroczeniu tu w 1944 roku. Nie wysadzono jedynie bunkra w Gościeradowie, gdyż siła wybuchu materiałów niezbędnych do jego zniszczenia zniszczyłaby również znajdujący się w pobliżu kościół. W czasie wycofywania się hitlerowców w lipcu 1944 roku działające na tym terenie jednostki partyzanckie różnej orientacji toczyły w sąsiednich Lasach Gościeradowskich walki z jednostkami niemieckimi.
W latach siedemdziesiątych XX wieku rozważano budowę elektrowni atomowej w pobliżu Gościeradowa. Za lokalizacja przemawiała budowa geologiczna podłoża i istnienie wielkiego zbiornika wód podziemnych oraz bliskość Wisły. Alternatywną lokalizacją była Chotcza na lewym brzegu Wisły. Ostatecznie wybór padł na Chotczę. Podobno zadecydował o tym jeden z partyjnych dostojników pochodzący z okolic Chotczy. Jednak cała inwestycja na szczęście skończyła się w sferze planów. Budowy Żarnowca dotąd nie ukończono, natomiast budowy elektrowni w Chotczy nigdy nie rozpoczęto. Ostatnio znów wraca temat budowy elektrowni atomowej na terenie Polski. Jako lokalizacja zastępcza wymieniane są okolice Gościeradowa.
Cennym zabytkiem Gościeradowa jest zespół pałacowo-parkowy z drugiej połowy XVIII wieku. Pałac zbudowany przez Eligiusza Prażmowskiego po 1781 roku. Zachował się również spichlerz murowany z tego okresu. W obiektach tych obecnie mieści się dom pomocy społecznej dla osób z upośledzeniem umysłowym oraz ośrodek rehabilitacyjny.
Wpis na podstawie notatki przekazanego przez Marka Nasiadkę.
Zdjęcie z 2008 r.