Polskie dwory

Antoni Stadnicki. Rodzina Stadnickich w Radawcu Stadniccy w Radawcu byli od początku XIX wieku. Dwór – pałac z parkiem i przyległymi polami i lasami zakupił Paweł, zmarły w połowie XIX wieku (wspomniany wielokrotnie w „ Listach” Antoniego Edwarda Koźmiana). Paweł Stadnicki był synem Stanisława (a wnukiem Szymona, zmarłego w 1789 roku, ożenionego z Antoniną Wąsowicz ), a kuzynem Juliusza Stadnickiego ( właściciela pobliskich Osmoloc), gdzie urodził się syn Juliusza - Jan Nepomuk (mój pradziad). Paweł zmarł bezpotomnie, podobnie jak jego brat Szymon - żołnierz powstania listopadowego, emigrant we Francji, (spoczywa na cmentarzu Pere-Lachaise w Paryżu). Po Pawle Radawiec odziedziczył Jan Nepomuk, a synowie jego, Józef i ks. kanonik Karol, podzielili się większymi wówczas obszarami w ten sposób, że Józef wziął Radawiec tzw. „ Duży”, Karol „ Mały”, którą to część rozparcelował i w większości sprzedał, nabył zaś Staroźreby w płockim. Z kolei Józef (mój dziadek) zapisał w testamencie Radawiec Duży swoim dzieciom. Od roku 1936 majątkiem zarządzał syn Józefa - Jan Stadnicki - mój ojciec, absolwent Wydziału Prawa UJ i Wyższej Szkoły Nauk Politycznych. W roku bodaj 1940 majątek został skonfiskowany przez okupacyjne władze niemieckie, a Jan – usunięty; w majątku pozostali jednak do czasu polscy pracownicy rządca Ludomir Grodzki, Kancelista Lipski z żoną, Helena Kubikówna, Kleszcz i inni.Obszar majątku, według danych z 1939 r. wynosił już po częściowej parcelacji 597 ha, w tym 198 lasu. Las znajdował się w północnej części majątku, w stronę Motycza. Gleba uchodziła za bardzo dobrą. Folwark posiadał typowe budynki dworskie i dom rządcy z XIX wieku ( które jeszcze istnieją ), murowany, z facjatką, oraz spichlerz też z początku XIX wieku. Dwór, czy też pałac w kształcie znanym z lat 30 – tych był zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku. Był budynkiem murowanym, piętrowym na planie złamanego prostokąta, a więc z dwoma płytkimi skrzydłami, skierowanymi „ do tyłu”. Od strony frontu był występ w parterze trójarkadowy, na piętrze z kolumn… (4 kolumny doryckie) uwieńczoną tympanonem, w którym widniał herb Szreniawa. Posiadał małą piwnicę i strych. Dach był dość typowy dla dworów w tym okresie. Architektura, była późno- osiemnastowieczna ( zdjęcie), jednakże dwa pokoje parteru były na pewno dużo starsze, o czym świadczyły niskie sklepienia, o paru przęsłach. Niestety, pałac zniszczony już nie istnieje. Mój dziadek Józef Stadnicki i jego żona Joanna Karolina Stadnicka, z Wielkiej Wsi z tzw. młodszej linii Stadnickich „ ze Stadnik”, spokrewnionej ze Stadnickimi z Nawojowej mieszkali w Rudawcu wiele lat jednak z początkiem lat 20 – tych wyprowadzili się do innego majątku, a Józef wkrótce zmarł w wieku 44 lat.. Ich najstarszy syn Jan – mój ojciec, urodzony w Rudawcu, wrócił po studiach w pierwszej połowie lat 30 tych. W wyposażeniu Radawiec posiadał typowo dworskie umeblowanie i sprzęty, lecz najcenniejsze były liczne portrety rodzinne, zwłaszcza dwa, przedstawiające Jana Franciszka Stadnickiego, wojewodę wołyńskiego ( zmarłego w 1713 r.), oraz jego brata Józefa - kasztelana bełzkiego (zmarłego w 1737 r.). Jan Franciszek był uczestnikiem sławnej bitwy pod Wiedniem stąd herb Stadnickich – (Szreniawa) jest przedstawiony w kaplicy na wzgórzu Kahlenberg. Park był duży – 17,5 ha, w zasadzie typu krajobrazowego. Tradycja głosiła, iż projektował go Andre Le Notre, – co jest możliwe, zważywszy, że artysta ten był wtedy czynny w Polsce. Posiadał parę strzyżonych szpalerów grabowych ( od strony „ wsi”, a więc przeciwnej folwarkowi). Posiadał również aleje, z których najpiękniejszą była wjazdowa ( od strony przeciwnej folwarkowi), ze starych lip. Była też aleja modrzewiowa prezentującą rzadko podobną odmianą modrzewia „ polskiego” ( larix polonica), część tych okazów modrzewia jest do dziś. Od strony „ wsi” znajdowały się stawy, otoczone malowniczymi, starymi wierzbami. W parku znajduję się też wyjątkowo rzadkie okazy przyrodniczy jak. akacja ciernista. W parku stała też figura aniołka, upamiętniająca zmarłe młodo siostry mego dziadka Józefa, Marię i Teresę. Figura ta istnieje do dziś dzięki opiece obecnego Wójta Radawca mgr Mirosława Żydka. W latach 90 – tych został w Radawcu wybudowany pierwszy kościół parafialny przy wydatnym wysiłku obecnego proboszcza ks. Konrada Dobrowolskiego. O Radawcu jako ‘pięknej posiadłości hr Stadnickich’ wspomina m.in. Jerzy Odrowąż – Pieniążek, w wydanych w 2007 r pamiętnikach pt „Więcej niż świadek’ Duży park mimo zniszczeń i zaniedbania został uznany w latach 90 – tych przez Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, za zespół przyrodniczo – krajobrazowy, który podlega kontroli Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.Według notatki ze strony https://pl-pl.facebook.com/gmina.konopnica/posts/556287607775471/Resztki parku i spchlerz dworski.
zdjęcia kwiecień 2014r.