Polskie dwory

Nazwa miejscowości jest prawdopodobnie pochodzenia staroruskiego, czego dowodzi formant -tycze. W polskiej entymologii natomiast należy zauważyć staropolskie słowo -bort, oznaczające kłodę, pień. Pierwsze pisane wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1398. Wówczas to Dymitr z Goraja (Marszałek Królestwa Polskiego) darował swoim bratankom (synom Iwonii z Klecia i Stojanic) dobra włości szczebrzeskiej. W akcie darowizny miejscowość występuje pod nazwą Borthaticz. Jej zabudowania rozciągały się wówczas po południowej (lewej) stronie rzeki Kalinowicy, dzisiejszej Łabuńki. Do 1593 roku wieś należała do dóbr szczebrzeskich. Jej dziedzicami kolejno byli przedstawiciele rodów: Gorayskich - Szczebrzeskich, Tarnowskich, Kmitów, Górków, Czarnkowskich. Od 1593 roku z Bortatyczami związany jest ród Zamoyskich. W dacie tej kanclerz koronny Jan Zamoyski wcielił wieś do utworzonej przez siebie w 1589 roku Ordynacji Zamojskiej. W 1580 roku miejscowość posiadała 14 i 1 łana osiadłego (1 łan = 30 morg = 17,9 hektara). Rejestr poborowy z 1589 roku wskazywał, że we wsi jest 11 łanów folwarcznych (197 ha), cerkiew, 1 rzemieślnik oraz 3 komorników. Wzmianki o powstającym i ciągle rozwijającym się folwarku ordynackim zaczynają pojawiać się od 1702 roku. Jego zabudowania zlokalizowane były na gruntach dzisiejszej miejscowości Bortatycze Kolonia. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego z 1880 roku wymienia Bortatycze jako wieś leżącą w gminie Wysokie, parafii Nielisz. Była ona wówczas siedzibą zarządu dóbr Ordynacji Zamojskiej, które obejmowały folwarki: Wysokie, Borowina, Wolica Sitaniecka, Złojec i Zarudzie. Klucz bortatycki zajmował 4253 morgi powierzchni. Od 1921 roku dzierżawcą folwarku ordynackiego w Bortatyczach był Konrad Lipczyński (1874 - 1949, ziemianin, działacz niepodległościowy). W latach II wojny światowej Bortatycze podzieliły los innych miejscowości Zamojszczyzny. Hitlerowcy wysiedlili wieś 9 listopada 1941 roku. Polaków wywieziono do Zamościa. Przez sześć tygodni więzieni byli w " nadszańcu " a później przewiezieni zostali do pracy w gospodarstwach rolnych prowadzonych przez Niemców. Inaczej hitlerowcy postępowali z mieszkańcami wyznania prawosławnego, których przesiedlono do gospodarstw rolnych w powiecie hrubieszowskim. Majątek Bortatycze stał się bazą policji i SS, które zabezpieczały cały teren osiedleńczy. Niemcy zmienili nazwę miejscowości na Baltenhof. Powierzchnia wsi wynosiła wówczas 220 ha, a kierował nią untersturmfuhrer Wiezer. W 1940 roku w Bortatyczach był obóz dla 420 Żydów. Pracowali oni przy melioracji łąk i regulacji rzek: Łabuńka, Por, Farens i Topornica. Obóz zlikwidowano w 1942 roku, a więźniów wymordowano w obozie zagłady w Bełżcu. Po wyzwoleniu ( lipiec 1944 roku) większość mieszkańców Bortatycz powróciła na swoje gospodarstwa. Folwark Bortatycki został rozparcelowany w trakcie reformy rolnej. W tym czasie (1947 rok) zaczęła powstawać dzisiejsza miejscowość Bortatycze Kolonia zasiedlana przez pracujących w ordynackim folwarku i innych, którzy otrzymywali grunty z reformy. W trakcie akcji przesiedlania rodzin polskich i ukraińskich jaka miała miejsce w latach 1945-1946 część mieszkańców wyznania prawosławnego zdecydowała się wyjechać na tereny dzisiejszej Ukrainy. Po reformie rolnej w obiektach byłego folwarku ordynackiego początkowo mieściła się szkoła rolnicza. Później była tam "tuczarnia" Zamojskich Zakładów Mięsnych, a po ich rozwiązaniu Techniczna Szkoła Wojsk Lotniczych. we dworze mieszkają trzy rodziny. Budynek odnowiony.
zdjęcia listopad 2010r.