Polskie dwory

Od czasów staropolskich dobra Tarnawatka wchodziły w skład królewszczyzn. Po raz pierwszy nazwa wsi Tarnawatka pojawiła się w składzie starostwa bełskiego w 1531 roku i obejmowała dwa łany.Od 1567 roku Tarnawatka stała się własnością Stanisława Zamoyskiego, nadana mu przez króla Zygmunta Augusta za szczególne zasługi w walkach z Moskwą, Tatarami i Wołoszą. Z czasem wydzielono oddzielne starostwo niegrodowe tarnawackie i od czasu utworzenia Ordynacji Zamoyskiej jej kolejnymi właścicielami byli ordynaci.W skład starostwa tarnawackiego wchodziły pobliskie wsie: Pańków, Werechanie, Wieprzów, Majdan Zielony, Łuszczac, Majdanek Mały i Wielki.Na sejmie 1764 roku Stany Generalne Rzeczypospolitej dożywocie starostwa tarnawackiego ponownie nadały Ordynatowi Zamojskiemu wraz ze starostwem płoskirowskim i dzierżawą Wieprzowe Jezioro. Do tego czasu w Tarnawatce istniał ośrodek folwarczny z dworkiem, w którym mieszkał administrator zarządzający starostwem. Zaraz po 1772 roku rozpoczęły się układy między rządem austriackim a Tadeuszem hrabią Dzieduszyckim o zamianę dóbr solnych Korsowo na ziemie dawnego starostwa tarnawackiego i w tym samym roku dobra tarnawackie stały się własnością hrabiego, cześnika wielkiego koronnego, zagorzałego zwolennika reform politycznych i społecznych. Po jego śmierci majątek i ziemie dawnego starostwa tarnawackiego przypadły najmłodszemu synowi- Józefowi.Po Kongresie Wiedeńskim Józef Dzieduszycki całkowicie poświęcił się działalności gospodarczej na terenie swoich dóbr a także zasłynął jako bibliofil i kolekcjoner. Zmarł we Lwowie 14 września 1856r. Po ojcu Józefie całość dóbr przejął jedyny syn Włodzimierz urodzony w 1826 roku w Jaryszowie na Podhalu. Z Wychowawcą młodego Włodzimierza byli także poeta Wincenty Pol oraz historyk August Bielawski. Zarządzając od 1847r. dobrami ojca jako jeden z pierwszych zniósł pańszczyznę jeszcze przed Wiosną Ludów. Po ożenku z Alfonsyną Miączyńską, która wniosła mu bardzo duży majątek posażny, Włodzimierz Dzieduszycki oddał administrację dobrami ziemskimi w ręce plenipotentów, sam zaś bez reszty poświęcił się kolekcjonerstwu przyrodniczemu zakupując zbiory skamielin, minerałów czy np. herbarium Łobarzewskiego. Około 1900 roku włości tarnawackie nabyli Jan i Elżbieta Tyszkiewiczowie herbu Leliwa pochodzący z Waki, leżącej w powiecie i guberni wileńskiej. Pierwszym pełnomocnikiem i administratorem dóbr hrabiego był Stanisław Pietraszkiewicz, który zarządzał Tarnawatką do 1903 roku tzn. do śmierci Jana Tyszkiewicza. Po nim majątkiem administrował Wacław Giżycki. Z małżeństwa z Elżbietą z Krasińskich Jan pozostawił czworo dzieci: Zofię, Jana, Michała oraz Władysława. W wyniku działów po rodzicach dobra tarnawackie oraz Sumin odziedziczył Władysław. W czasie I wojny światowej ośrodek dworski w Tarnawatce, podobnie jak i sama wieś ucierpiały wskutek przesuwającego się frontu. Zniszczone zostały liczne budynki oraz przeprowadzono dotkliwe rekwizycje inwentarza. W trakcie działań wojennych uszkodzono młyn parowy i liczne budynki folwarczne. Do czasu dojścia do pełnoletności dzieci po Janie i Elżbiecie w Tarnawatce zamieszkał Karol Kotwicki, który został rejentalnie upoważniony przez radę familijną do „zarządu i administrowania w najobszerniejszym tych słów znaczeniu dobrami Tarnawatka oraz Sumin.” Z czasem Michał przeniósł się do Waki a w Tarnawatce pozostał Władysław, który ożenił się z Różą z Tarnowskich. Dla młodej pary przygotowano skromną wiejską rezydencję. Stary dwór powiększono i otoczono ogrodami spacerowymi Młodym Tyszkiewiczom urodziło się pięcioro dzieci: Elżbieta, Róża, Jan, Maria i Artur Władysław Tyszkiewicz został w 1940 roku deportowany do ZSRR a jego dzieci wyemigrowały do Europy Zachodniej. Na mocy dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, majątek Tarnawatka o obszarze już tylko 3894 ha stanowiący własność spadkobierców Władysława Tyszkiewicza przeszedł na Skarb Państwa. W Tarnawatce ustanowiono 2 pomniki przyrody: • 20 lip drobnolistnych (Tilia cordata) o obw. Od 190 do 560 cm i wys. 18 m • 2 jesiony wyniosłe (Fraxinus excelsior) o obw. 325 i 335 cm oraz wys. 28 m. Opracowanie: Wiesława Gruner. Według strony http://www.marekczerwonka.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=109. Dwór odnowiony.
zdjęcia październik 2010r.