Polskie dwory

Źródła historyczne wymieniają wieś Krasne już w 6 kwietnia 1421r. Jest natomiast wiadome, iż w 1559 r. powstała w Krasnem parafia prawosławna. Ówczesny dzierżawca tej wsi(krasne było wsią królewską) – Martyn Żuliński z Żulina , wymienia w 1584 r. istnienie cerkwi, zaś jej prezbitera(proboszcza) Jana Zabłockiego zwalnia od wszelkich powinności i większych robót polowych . Fakt ten sugeruje, że uprzedni administratorzy parafii byli prawdopodobnie zobligowani do różnych prac i posług na rzecz dzierżawcy majątku . Tenże Żuliński nakłada równocześnie na chłopów obowiązek dostarczania duchownemu corocznie kopę żyta, z każdej uprawianej działki, zaś nie posiadający ziemi (tzw. komornicy) powinni kosić jeden dzień w roku łąkę proboszcza. W dokumencie datowanym na ,,die 1 m. Septembris, A.d. 1659 ( dnia 1 września roku pańskiego 1659) zawarta jest informacja, iż posesorską (właścicielką) wsi Krasne jest Helena Woroniczówna Tyszkiewiczowa, żona Krzysztofa wojewody czernikowskiego . Dobra te liczyły wówczas 6 łanów 3 ) , z czego trzy stanowiły pustki. Wśród powinności feudalnych wsi Krasne z tego okresu nie napotkano wzmianki o dziesięcinie, jako o powszechnym obowiązku włościan wobec kleru . Jak wynika z dokumentów synodu chełmskiego z 1717 roku nie wszyscy włościanie składają dziesięcinę, a niektórzy z nich oddają ją dziedzicowi. W dobie reform uwłaszczeniowych, dziesięcinę oddawało duchownym zaledwie 28,1/procent włościan Ziemi Chełmskiej. Wracając do kwestii wyznaniowej należy stwierdzić, iż w XVII wieku nastąpiły znaczące zmiany, spowodowane zawarciem unii brzeskiej (1596 r) . Zmiany te potwierdza dokument spisany w 1663 r., w którym proboszcz Krasnego nazywany jest prezbiterem obrządku greckounickiego. Wizytacja parafii Krasne z 1741 roku wspomina, że miejscowa cerkiew posiada 3 nowe prestoły (ołtarze)- dwa boczne i jeden środkowy . Tradycja prawosławna zabraniała wymiany ołtarzy, dlatego też należy domniemywać, iż w tym okresie dają się wyraźnie odczuć wpływy Kościoła Katolickiego na obrzędowość unicką. W okresie , gdy na czele diecezji chełmskiej stał biskup Maksymilian Ryłło nakazano w 1779 roku., aby proboszcz Krasnego bił trzykrotnie w ciągu dnia w dzwony i śpiewał razem z wiernymi łacińsko-polską pieśń ,,Anioł Pański’’. Cerkiew w Krasnem była bardzo uboga, nie posiadała ani organów ,ani też naczyń liturgicznych, zwłaszcza monstrancji. Z zapisu, datowanego na rok 1779 wynika, iż ,,Cerkiew parafialna w Krasnem p.w. Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy jest licha i niegodna dla sprawowania mszy i sakramentów. Kryty gontem w jednej kopule dach, w wielu miejscach podziurawiony, w środkowej zaś części świątyni drzwi zamykają się na wiszący zamek, podłoga przegniła, okien wszystkiego 4 wielkości niejednakowej, dwa większe i dwa mniejsze. Nad głównym ołtarzem umieszczona ikona Matki Boskiej z kilkoma sznurkami naszyjnika na szyi. Nad prawym bocznym ołtarzem ikona Matki Bożej, nad lewym ikona Św. Mikołaja’’8 ). Wzmiankowany dokument stwierdza również, jeżeli parafianie w ciągu roku nie przystąpią do jej remontu, parafia w Krasnem zostanie przypisana do parafii w Pawłowie. W r. 1807 , niejaki Dzierżanowski ofiarował sumę 200 zł na remont cerkwi, a dzierżawczyni dóbr Krasne – Dłużniewska – 300 zł. Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Wyznań wnioskowała w 1826 r. rozpoczęcie budowy nowej cerkwi murowanej , koszt tej budowy określono na około 10.500 zł. Parafia w Krasnym liczyła wówczas zaledwie 106 wiernych, a jej proboszcz otrzymywał rocznie tylko 196zł i 23 gr., co zapewniało mu bardzo skromne utrzymanie. Wniosek tej Komisji, złożony na ręce biskupa chełmskiego Ferdynanda Ciechanowskiego, w dniu 19 czerwca 1827 r. spowodował przyłączenie parafii w Krasnem do Pawłowa, zaś 2 kwietnia 1829 r. cerkiew kraszeńska została rozebrana, jej skromne wyposażenie i księgi przekazano do Pawłowa, a przegniłe drewno z rozbiórki sprzedano na licytacji za 30 zł. Według inwentarzy, spisanych w 1758 r. wiemy, iż istniał tu dwór z dwuskrzydłową bramą wjazdową, dwupiętrowym lamusem, stajniami, studnią, nowymi drewnianymi oborami, spichlerzem i browarem . Cały zespół dworski był ogrodzony drewnianym parkanem, zaś za budynkami znajdowały się sad i ogród, których utrzymaniem i pielęgnacją zajmowali się poddani. Właścicielem dóbr był wówczas Michał Wydżga, który prawdopodobnie przejął je w 1744 r. od Jana Siła –Nowickiego. Na podstawie mapy kwatermistrzowskiej z 1839r.11) stwierdza się, iż dwór był usytuowany w rozwidleniu dróg prowadzących do Pawłowa i Rejowca, tam też istnieje obecnie budynek dworu, wzniesiony w latach późniejszych. Obecnie istniejący budynek tej szlacheckiej rezydencji został wzniesiony prawdopodobnie w połowie XIX wieku, zaś pod jego koniec, ówczesny właściciel dóbr Krasne- Leon Przanowski ogrodził teren dworku murem z białego kamienia(opoki), który w niezłym stanie istnieje obecnie. Zięć Przanowskiego, a zarazem ostatni dziedzic tych włości – Paweł Gutowski (rozstrzelany przez Niemców w Kumowej Dolinie w 1940 roku) – uporządkował wokół dworu aleje parkowe, założył klomby i zbudował oranżerie, którą opiekował się ogrodnik. Ruiny tejże, podobnie jak i czworaki przeznaczone dla służby dworskiej zachowały się do lat 50-tych XX w. W latach 60-tych XX w. dokonano adaptacji częściowo już zdewastowanego budynku – siedziby dawnych właścicieli Krasnego – na cele szkolne . W wyniku tej adaptacji na piętrze dworu zlokalizowano dwa mieszkania dla nauczycieli, wyposażone w energię elektryczną oraz instalacje wodociągową i kanalizacyjną. Na dole powstały trzy sale lekcyjne, kancelaria szkolna oraz sanitariaty . Ostatni właściciel Krasnego Paweł Gutowski wraz ze swym teściem Przanowskim wydzielili na początku lat 20-tych XX w. na styku wsi Krasne i Józefin teren pod budowę szkoły. Była to placówka przez wiele lat tętniąca życiem , stanowiąca ośrodek kultury dla całego środowiska . Począwszy od lat 70-tych XX w. rozpoczął się jej systematyczny regres, co doprowadziło nie tylko do jej upadku, lecz także stopniowej dewastacji. Wobec braku zainteresowania zagospodarowaniem budynku po byłej szkole, ze strony władz oświatowych i lokalnych zostały z niego obecnie ponure ruiny, na skraju lasu. Podobny los omal nie spotkał także budynku dworu, po przeniesieniu z niego szkoły na teren nowopowstałego osiedla, pracowników byłego PGR. Obecnie dwór jest częściowo restaurowany, po przejęciu go przez prywatnego właściciela. Według tekstu Stanisław Lipiński. Zespół dworsko-parkowy z dworem, parkiem oraz zabudowaniami dawnego majątku Krasne w tym gorzelni. Posesorką była WJP Helena Woroniczówna Tyszkiewiczowa,wojewodzina czernichowska.Zespół w rękach prywatnych. Wymaga remontu.Park zaniedbany.
zdjęcia wrzesień 2010r.