Polskie dwory

Wieś położona , nad rzeką Wolicą w obrębie Działów Grabowieckich. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1436, kiedy biskup chełmski Jan Biskupiec erygował i uposażył parafię w Skierbieszowie. W 1525 roku Hajowniki położone były w powiecie chełmskim i stanowiły własność Uchańskich ze Służewa W II poł. XVI wieku wieś należała do Jakuba Uchańskiego, biskupa chełmskiego, który kupił ją od Jakuba Snopkowskiego wraz z Wolą Hajownicką i Wysokim. W 1640 roku dzierżawcą wsi był Andrzej Chaiński, który dokonał wtedy napadu na miejscowym młyn, dzierżawiony przez Żyda Lewka Aronowicza z Narola. W roku 1666 właścicielem Hajownik był Adam Czarnołuski, który ponadto posiadał także sąsiednią wieś Wysokie. Na początku XVIIIw. majątek przeszedł w ręce Adama Ulińskiego, który wydzierżawił go w połowie franciszkanom zamojskim, a w połowie Świeborowskiemu. Wówczas istniał we wsi skromny drewniany dworek z ogrodem warzywnym. Opisy z roku 1717 i 1724 notują „dworek z drzewa starego na nowo przesypany, chrustem wkoło ogrodzony, snopkami poszyty. Inwentarz z roku 1774 wymienia „cały dwór mocno stary i spróchniały, snopkami poszyty staremi. Ganek o 4 słupach”. We dworze mieszkał ówczesny właściciel Stanisław Kostka Zieliński, majątek zaś dzierżawił Piotr Lubowiecki. Obok dworu istniały „stare zabudowania oficynowe i gospodarcze. Dziedziniec otoczony był parkanem z trzema wrotami od gościńca na wieś i do gumna. W 1796 roku część wsi od Aleksandra Zielińskiego kupił Antoni Romanowski, żonaty z Teresą Nowicką, po których dobra w 1816 otrzymał syn Feliks, w części w spadku a w części wykupił od rodzeństwa: Joanny z Romanowskich Malczewskiej, żony Onufrego, Magdaleny z Romanowskich Jaworskiej i od matki Teresy z Nowickich Romanowskiej.W 1836 roku dobra te kupił Kornel Malczewski, od którego w 1845 roku odkupił je jego syn Kajetan. Prawdopodobnie któryś z nich założył w Hajownikach zespół dworsko-parkowy. Kajetan Malczewski w 1849 roku sprzedał Hajowniki Janowi Kaczkowskiemu, który w następnym roku odsprzedał je Romualdowi Horodyńskiemu. W 1855 roku Hajowniki kupił Adam Łaniewski i użytkował je do powstania styczniowego. Ufundował on grobową kaplicę rodzinną na cmentarzu w Skierbieszowie. W 1863 roku właścicielem wsi został Bazyli Hemasiuk, a w 1872 Władysław Kiełczewski, którego jako właściciela wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego w 1882 roku. We wsi było 5 budynków dworskich i 36 chłopskich oraz 290 mieszkańców, w tym 166 prawosławnych i 11 Żydów. W 1901 roku właścicielm wsi został Adam Tuszowski, a po nim w okresie międzywojennym Kustkowscy. Według spisu z 1921 roku wieś liczyła 50 domów oraz 299 mieszkańców, w tym 11 Żydów i 154 Ukraińców, natomiast folwark 3 domy i 83 mieszkańców, wyłącznie Polaków. W 1929 roku Jan Zofia Kostkowski posiadał w Hajownikach 386 ha ziemi. Istniał we wsi młyn należący do Grynasiuka. Po wojnie użytkował go początkowo Józef Grynasiuk, a następnie został przejęty przez Gminną Spóldzielnię. W maju 1942 roku oddział SS rozstrzelał 4 Żydów. W dniach 27-30 listopada 1942 roku Niemcy wysiedlili wsie: Cieszyn, Hajwoniki, Iłowiec Lipinę Nową, Łaziska, Sady, Skierbieszów, Suchodębie i Zawodę. Polaków wywieziono do obozu w Oświcimiu lub na roboty do Niemiec, Ukraińców natomiast przesiedlono do pobliskiej wsi Skomorochy. Część mieszkańców przesiedlono do miejscowego dworu, gdzie utworzono gospodarstwo niemieckie. 10 marca 1944 roku na oddział GL Edwarda Gronczewskiego „Przepiórki” napadł na Hajowniki. Podczas ataku zginął w płomieniach nasiedleniec niemiecki. Schował się bowiem do schronu, który Polacy podpalili. W 1946 roku w wyniku reformy rolnej nastąpiła parcelacja majątku Hajowniki, a dwór i budynki folwarczne zostały rozebrane.Na terenie miejscowości znajduje się cmentarz żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej. Na powierzchni ok. 0,16 ha znajduje się 48 zbiorowych mogił ziemnych, w których pochowano 1650 żołnierzy rosyjskich. Park w rękach prywatnych.Park dworski oczyszczony. W miejscu dawnego dworu wykopy pod fundamenty.W parku ławki, mostki.za http://www.polskieszlaki.pl/miejsca_krajtroterow/61017,hajowniki.html
zdjęcia październik 2010r.