Polskie dwory

W połowie XIV wieku, gdy zapanował pokój między Polską i Litwą po wojnach o tereny Rusi, powstał problem wytyczenia granic między dwoma państwami. W tym celu Grot z Chobrzan starosta lubelski z ramienia Polski i Andrzej Szczekarlicz z Krupego wojewoda i starosta ziemi chełmskiej z ramienia Litwy spotkali się w listopadzie 1359 roku i ustalili wspólnie przebieg granicy. Dokument jaki wtedy wydano jest bardzo ciekawym źródłem dotyczącym geografii pogranicza polsko-ruskiego z tego okresu. W końcu XIV wieku te tereny stały się częścią Królestwa Polskiego i Płonka była już wsią królewską. W pierwszej połowie XV wieku wieś była lokowana na prawie niemieckim, ponieważ spotykamy się w 1429 roku z informacją o nadaniu sołectwa w tej wsi Stanisławowi Ebermutowi liczącego 12 łanów ziemi. Stanisław z Winiar Ebermuth był zaufanym króla Władysława Jagiełły. Miał tytuł cześnika kaliskiego z czasem został też podczaszym kaliskim. Również kolejny król Władysław Warneńczyk darzył zaufaniem tego rycerza i również od niego otrzymał sołectwo w Płonce i być może również tą wieś w dzierżawę. Kolejni Ebermuthowie posiadali tą dzierżawę, aż jeden z nich, Jan Ebermuth zmarł bezdzietnie na początku XVI wieku i król Zygmunt Stary przekazał Płonkę w dzierżawę Feliksowi z Zamościa. Wielkość samego sołectwa świadczy o bogactwie wsi. Istniała też parafia łacińska,ponieważ wspomina się o łanach plebańskich. Pierwszym znanym plebanem był Wojciech z Bystrzejowic. Lokacja na prawie niemieckim oraz istnienie parafii Płonka czyniło z tej wsi głównym ośrodek osadniczy w tej okolicy. Po Zamoyskich wieś dzierżawił starosta krasnostawski Bogusz. Mikołaj Bogusz był starostą w latach 1541-1560, był też posiadaczem wójtostwa w Siennicy Królewskiej i doszedł do porozumienia z królem, że w zamian za siennickie wójtostwo (Siennica Królewska) weźmie na własność Płonkę. Król zgodził się na to, ale sejm, który bacznie przyglądał się takim zamianom i unieważnił transakcję111. W czasie lustracji z 1564 roku status tej wsi był jeszcze do końca nie określony, była oddzielona od starostwa krasnostawskiego, ale lustratorzy traktując ją jako wieś królewską opisali ją, dzięki temu mamy nieco szczegółowych informacji o Płonce z XVI wieku. Po 1564 roku zamianę dóbr między Boguszem, a królem sejm unieważnił i Płonkę włączono ponownie do starostwa krasnostawskiego. Wsią zarządzali kolejni starostowie krasnostawscy.Na początku XVII wieku miejscowy kościół uległ zniszczeniu i odbudowano go w 1626 roku ale i ta świątynia po wojnach z połowy XVII wieku została zniszczona. Być może dokonały tego chorągwie kozackie wojewody kijowskiego w 1666 roku, kiedy to splądrowały wieś. Ten kościół w 1715 roku został rozebrany113. Kolejną świątynię wybudowano w 1728 roku, a następną istniejącą po dziś dzień w 1793 roku. W 1661 roku przeprowadzono w tej wsi następną lustrację dóbr królewskich. Do 1795 roku wsią królewską Płonka zarządzał starosta krasnostawski. Przez długie lata w XVII i XVIIII wieku starostwo krasnostawskie należało do możnego rodu Potockich. Według Regestru Diecezjów Czaykowskiego w latach osiemdziesiątych XVIII wieku zarządcą był Stamirowski starosta krasnostawski115. Kolejnym i ostatnim starostą był Kazimierz Krasiński. W 1795 roku wraz z upadkiem I Rzeczpospolitej dawne dobra królewskie stały się dobrem rządowym kolejnych rządów w Polsce. W latach 1795-1809 był to rząd Cesarstwa Austrii. W latach 1809-1815 rząd Księstwa Warszawskiego, a następnie rząd Królestwa Polskiego. Wsią zarządzała wtedy Komisja Skarbu Królestwa Polskiego, która to dzierżawiła tą wieś różnym osobom. W 1831 dzierżawcą tych dóbr narodowych został niejaki Walenty Rzuchowski116. Rzuchowscy herbu Łabędź pochodzili z ziemi radomskiej. Płonka w tym czasie była całkiem dużą osadą. W 1827 roku było tu 38 domów i 307 mieszkańców.Dzierżawcy dóbr Płonka zapewne mieli podpisane długoterminowe umowy dzierżawne, skoro zdecydowali się na wybudowanie w 1841 roku dworu w tej wsi w stylu późno-klasycystycznym. Dwór był murowany parterowy, obok był park. Dzierżawcy zajęli się też rozwojem gospodarczym Płonki. Założyli tu browar ( w samym 1879 roku produkcja wynosiła 1 700 wiader piwa). Oprócz browaru była też cegielnia i młyn wodny. Na początku XX wieku dobra Płonka należały do Władysława Rzuchowskiego. W 1929 roku liczyły 512 ha obszaru. Jeszcze na początku lat trzydziestych majątek należał do Adeli Rzuchowskiej, ale przed samą II wojną światową został sprzedany rodzinie Koszarskich. W okresie międzywojennym założono w tej wsi gorzelnię, tartak i Spółdzielnię Mleczarską. Gorzelnia należała do Rzuchowskich, a tartak do M. Bijaty. W latach trzydziestych XX wieku część folwarku Płonka została rozparcelowana i powstała Płonka kolonia w której mieszkali chłopi koloniści. Według wojsk niemieckich rejon Płonki należało do terenów zagrożonych przez polskich partyzantów. Na wykradzionych mapach niemieckich z początku lipca 1944 roku rejon Płonki, Majdanu Kobylańskiego, Maszowa i innych wsi zachodniej części powiatu krasnostawskiego oznaczony był kółkami z napisem „Banditen”128. Pluton BCh w Płonce działał pod dowództwem Wacława Nizińskiego „Niskiego”.W Płonce według Katalogu Zabytków zachował się też dwór zbudowany około 1841 roku. Został zdewastowany po II wojnie. Dwór był zbudowany z cegły częściowo podpiwniczony klasycystyczny. Od tyłu była drewniana weranda. Park zaniedbany. Zarośnięty.
zdjęcia wrzesień 2010r.