Czarnolas
POLICZNA – gm.
- zespół dworski, ob. muzeum, nr rej.: 431/A/67 z 23.061967 oraz 42/A z 26.04.1980:
- dwór
- kaplica, nr rej.: 11/A z 13.11.1946 oraz 82/A/47 z 13.11.1947
- park, nr rej.: j.w. oraz 731/A/57 z 20.12.1957
Czarnolas, wieś na Równinie Radomskiej, Mieszkał tu i tworzył Jan Kochanowski. Na miejscu jego posiadłości znajduje się park. Tam, gdzie rosła słynna lipa, wspomniana w utworach poety, stoi pamiątkowy obelisk. W 1961, w dziewiętnastowiecznym dworku Jabłonowskich zorganizowano muzeum poświęcone poecie.
Nazwa wsi pochodzi od grądów jodłowych, powszechnie w Puszczy Kozienickiej zwanych "czarnym lasem", obecnie nie występujących w okolicy. Istniała już prawdopodobnie w XIV w., a w końcu XV w. przeszła jako posag w ręce Kochanowskich. Jan Kochanowski otrzymał połowę wsi w spadku po rodzicach w 1559, a na stałe przeniósł się tu około 1571 (?). We dworze czarnoleskim powstały jego największe dzieła: Pieśń świętojańska o Sobótce, Odprawa posłów greckich, Treny oraz tłumaczenia Psalmów. W 1761 wykupił Czarnolas Józef Jabłonowski i rozpoczął starania o zachowanie dla potomnych pamięci o siedzibie poety.
Na miejscu, gdzie według tradycji miał stać dworek Kochanowskiego, wznosi się neogotycka kaplica z lat 1826-1846, z grobowcami Jabłonowskich i Lubomirskich oraz obrazem św. Marii Magdaleny z pocz. XIX wieku. Odkryte niedawno fragmenty fundamentów tego budynku mogą pochodzić z 2 połowy XVI wieku. Murowany dworek zbudowano około 1870 dla Władysława Jabłonowskiego, prawdopodobnie na miejscu dawnego dworu Raczyńskich z 1789, a spalonego w 1853. Od 1961 w dworku, gruntownie przebudowanym w latach 1979-1980, mieści się Muzeum Jana Kochanowskiego.
W muzeum znajdują się nieliczne, zachowane po poecie pamiątki: drzwi metalowe z herbem Korwin i inicjałami JK, pochodzące prawdopodobnie ze skarbczyka spalonego w 1720 oraz wyściełany kurdybanem fotel poety.
Dwór otacza piękny, romantyczny park, w którym z dawnego założenia zachowały się stawy. W parku zachowały się liczne lipy, graby, egzotyczne gatunki drzew oraz dąb - pomnik przyrody. W miejscu słynnej lipy stoi XIX-wieczny, kamienny obelisk z symbolicznym sarkofagiem Urszulki, popiersiem Piotra Kochanowskiego, bratanka Jana (niesłusznie przypisywanym Janowi) oraz zniekształconym fragmentem Trenu XIII. Przed dworem okazały pomnik Jana Kochanowskiego, dłuta Mieczysława Waltera, wzniesiony z okazji 450 urodzin poety
zdjęcia 2009r i 03.2021 r
