Polskie dwory

Zbudowany w 1635 roku późnorenesansowy pałac w Chrzęsnem istniejący w niemalże oryginalnym stanie, jest jednym z najstarszych zabytków architektury świeckiej na terenach północnego Mazowsza. Wraz z parkiem krajobrazowym i znajdującymi się na jego terenie budynkami wpisany jest do rejestru zabytków województwa mazowieckiego pod numerem A-389. Mimo wiekowych nawarstwień i przebudów pałac posiada czytelny pierwotny układ kompozycji wnętrz i elewacji oraz dobrze zachowane XVII-wieczne późnorenesansowe detale elewacji i wnętrz. Pałac powstał dla Stefana Dobrogosta Grzybowskiego przedstawiciela wyższej warstwy stanu szlacheckiego. W swej skali i formie nawiązywał do murowanych renesansowych pałaców wznoszonych na zredukowanych planach willi palladiańskiej. Powstał jako budowla niepodpiwniczona, dwukondygnacyjna z wysokim dwuspadowym dachem, na planie prostokąta, z dwiema pięciobocznymi wieżami pośrodku tylnej elewacji. Rzut symetryczny, dwutraktowy z szeroką sienią na środku osi i dwoma apartamentami po bokach. Pierwotne otwory okienne prostokątne rozmieszczone rytmicznie, jedno nad drugim, z opaskami kamiennymi na elewacji i rozglifione do wnętrza. Pomieszczenia przyziemia przykryte sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi, z dekoracją sztukatorską w typie „lubelskim” na żebrach i w formie gwiazdy z rozetą po środku, na piętrze belkowe stropy modrzewiowe. W drugiej połowie XVIII wieku pałac został przebudowany w zakresie dyspozycji i wystroju wnętrz oraz elewacji. Z wielkiej sieni wprowadzono wówczas dwubiegową klatkę schodową, a na potrzeby ówczesnego właściciela – biskupa Kossakowskiego wydzielono kaplicę na piętrze. Z tego okresu pochodzą również dekoracyjne nadproża w kształcie trójdzielnych łuków, zamykające wnęki i przejścia oraz dwa rokokowe kominki z piaskowca. Wówczas zostały przebudowane elewacje pałacu, przy czym najbardziej zmieniono elewację frontową. Fasada otrzymała nową kompozycję z wydzieloną pilastrami trójosiową częścią środkową, proste obramienia kamienne otworów zastąpiono wykonanymi w tynku rozprofilowanymi opaskami naprzemiennie rozstawionych okien i blend, a narożniki ujęto boniowanymi lizenami. Wszystkie elewacje wieńczy wydatny gzys ząbkowany wzbogacony fryzem o motywach roślinnych, powyżej którego wznosi się dach naczółkowy kryty dachówką. Majątek w Chrzęsnem często zmieniał właścicieli, wśród których znajdują się znane osobistości jak m.in: Jan Stanisław Kiełczewski, Teodor Szydłowski, Antoni Michał Pac, biskup Józef Kossakowski, Antoni Siarczyński, Andrzej Zamojski. Od połowy XIX wieku wraz z nabyciem majątku przez rodzinę Koskowskich, rezydencja stała się miejscem ożywionych kontaktów artystycznych, zwłaszcza warszawskiej elity kulturalnej. Z losami rezydencji związana jest rodzina Kotarbińskich, poprzez ożenek Ewy Koskowskiej z Miłoszem Kotarbińskim, współorganizatorem a potem dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. W końcu XIX wieku Chrzęsne zostało utrwalone na obrazach wybitnego impresjonisty Władysława Podkowińskiego – zapraszanego przez ówczesną właścicielkę Wincentynę Karską. Tu powstały jego najbardziej znane obrazy: Dzieci w ogrodzie, Sad w Chrzęsnem, Mokra Wieś, W agreście, Spotkanie, Portret Wincentyny Karskiej, a najbardziej rozpoznawane i intrygujące dzieło Wł. Podkowińskiego Szał uniesień jest także powiązane z Chrzęsnem. Za czasów ostatniej właścicielki Wincenty z Koskowskich Karskiej poprzez działalność literacką jej męża Zygmunta Karskiego, a także syna Zygmunta współtwórcy „Skamandra”, dwór w Chrzęsnem pełnił rolę salonu literackiego. Jako siedziba szlachecka, dwór służył do 1944 roku, wówczas został skonfiskowany na rzecz skarbu państwa. Wraz z sąsiednimi budynkami został przekazany dla Towarzystwa Przyjaciół Dzieci i w latach 60-tych XX wieku, zaadoptowany na potrzeby Zakładu Wychowawczego, który istniał tu do 1998 roku. Właścicielem zabytkowego założenia w Chrzęsnem jest Powiat Wołomiński. W latach 2009-2014 w zespole pałacowo-parkowym w Chrzęsnem przeprowadzono szeroko zakrojone prace budowlano – konserwatorskie. Wykonano kompleksowy remont budynków: pałacu, spichlerza i budynku administracyjnego. W oparciu o historyczny układ przeprowadzono rewaloryzację około 3,5 hektarowego parku krajobrazowego. Wykonano prace pielęgnacyjne starodrzewia, zaprojektowano nowe uzupełniające formy zieleni, wykonano nasadzenia roślin ozdobnych. Park został wyposażony w systemy oświetlenia, elementy małej architektury, a wokół całego terenu wzniesiono ogrodzenie. „Adaptacja pałacu w Chrzęsnem” częściowo sfinansowana z dotacji unijnej przeprowadzona została z przeznaczeniem tego zespołu na funkcje edukacyjno-kulturalne. Przestronne stylowe wnętrza, zdobione oryginalnymi detalami, stanowią doskonałą scenerię wystaw i ekspozycji gromadzonych tam zbiorów. Zabytkowe budynki zachowały swój historyczny wizerunek, przy czym ich funkcjonalność została przystosowana do potrzeb XXI wieku. Obiekt wyposażony został w nowoczesne media, systemy informatyczne i zabezpieczające. Dostosowano go również do potrzeb osób niepełnosprawnych. Obiekt został przeznaczony na cele publiczne, przez co stał się dostępny dla szerokiego grona odbiorców.http://castlesandpalaces.com.pl/obiekt/palac-w-chrzesnem/#
zdjęcia marzec 2016r.