Polskie dwory

Ogród dworski – barkowy, tarasowy, z wyraźnie podkreśloną osią główną i znacznym udziałem kompozycji wodnych, powstały zapewne w II połowie XVIII w. na miejscu wcześniejszej siedziby dworskiej, a po 1870 r. przebudowany i poszerzony Pierwszy dwór w Kalnicy powstał w XIV lub XV w. W wieku XVI i na początku wieku XVII dobra te należały do drobnoszlacheckiego rodu Malinowskich, noszących przydomek Kalnickich, przy czym następował proces rozdrabniania włości. W źródłach zostali odnotowani jako właściciele Jurij Kalnicki Malinowski z braćmi (w 1528 r.), Jan, Mikołaj i Jerzy Malinowscy (w 1580 r.),1 Jan, Jerzy, Seweryn, Tomasz i Marcin Malinowscy (w 1638 r.) oraz Jefrem, Balcer i pięciu innych Malinowskich (w 1635 i w 1638 r.)2. W 1676 r. funkcjonowały w Kalnicy 3 dwory. Pierwszy należał do Stefana Malinowskiego, drugi do Aleksandra Malinowskiego, a trzeci do Aleksandra Chrząstowskiego.3 Malinowscy musieli posiadać te dobra jeszcze w I połowie XVIII w., po czym przeszły one na własność Cybulskich, a następnie Węgierskich, przy czym część majątku Malinowo-Kalnica posiadał w II połowie XVIII w. Jan Walenty Węgierski, podkomorzy nadworny, starosta korytnicki (wzm. w 1785 i 1786 r.).4 W XVIII w., prawdopodobnie za rządów Węgierskich, siedziba dworska w Kalnicy uzyskała ozdobną, barokową kompozycję, składającą się z trójkątnego, reprezentacyjnego dziedzińca, do którego wiodła od południa aleja odchodząca od gościńca bielskiego, a także z dworu stojącego przy północnej pierzei dziedzińca, z prostokątnego tarasu ogrodowego, położonego na północ od dworu oraz z parterów wodnych położonych na tarasach górnym i dolnym, poprzez które rozciągał się widok z dworu na dolinę strumienia i rosnące nad strumieniem lasy. Budynki gospodarcze i oficyny ulokowano po obu stronach dziedzińca i po obu stronach drogi do wsi. 5 W I połowie XIX w. Kalnica nadal należała do Węgierskich. W latach 1864-1866 uległa znacznym zniszczeniom, a za aktywny udział Węgierskich w Powstaniu Styczniowym została skonfiskowana i w 1878 r. sprzedana chłopom z Kiersnowa. Chłopi ci, jako Polacy i katolicy nie mieli prawa zakupu majątków ziemskich, toteż nabyte przez nich grunty zostały zapisane jako własność Stefana Żarskiego. Po wykryciu tego faktu Kalnicę ponownie skonfiskowano, a następnie sprzedano Iwanowi Jefremowskiemu (wzm. w 1885 i w 1890 r.).6 Nowy właściciel przebudował założenie poczynając od budowy w 1870 r. – na miejscu starego – nowego, dużego, drewnianego dworu. Na terenie dawnego dziedzińca ulokowano wówczas podjazd, który otoczono grupami drzew i krzewów ozdobnych. Przekomponowano też basen tarasu dolnego likwidując tam drogę na osi dworu. Na wschód od tarasu górnego wzniesiono kompleks budynków gospodarczych, a na północ od nich założono ogród użytkowy. Na północ od ogrodów wykopano w dolinie strumienia duże stawy rybne. Po grobli między nimi biegła ze wschodu na zachód droga spacerowa obsadzona aleją zamykającą kompozycję wnętrz ogrodowych od strony północnej. Dwie drogi obsadzone szpalerami lipowymi biegły wzdłuż granic założenia zachodniej i wschodniej i prowadziły na groble między stawami oraz dalej do łąk. Na południowy-wschód od dawnego dziedzińca, którego granicę wyznaczała teraz droga jezdna łącząca aleję dojazdową z drogą wiejską, założono sad. Po rozbudowie siedziba dworska graniczyła od wschodu z zabudowaniami wsi, a całość kompozycji zajmowała teren o powierzchni około 8,5 ha.7 Przed 1893 r. Kalnicę odziedziczyli Maria Prieżmowna oraz Piotr i Olga Jefremowscy (wzm. też w 1909 r.).8 Część gruntów majątku należała w tym czasie do Stefana Zarembskiego (wzm. w 1890 r.). Przed 1914 r. majątek przejęła jako jedyna właścicielka Olga Jefremowska (wzm. w 1928, 1935 i 1939 r.). Po I wojnie światowej wydzierżawiła ona Kalnicę Janowi Monsiolowi (wzm. w 1928 r.), który użytkował ją do wybuchu II wojny światowej, nie wprowadzając większych zmian w istniejącym układzie przestrzennym.9 W latach 1939-1944 kompozycja została bardzo zniszczona. Wycięto większość drzew ozdobnych i prawie wszystkie drzewa owocowe oraz zniszczono wszystkie budynki gospodarcze. Po wojnie majątek rozparcelowano. W ocalałym dworze umieszczono szkołę podstawową, użytkującą dawny odgród ozdobny jeszcze w latach 80. XX w. Ogrody użytkowe i teren dawnej części gospodarczej podzielono między dwóch rolników, którzy wznieśli tam swoje zagrody. Około 1965 r. wyremontowano dwór, do którego dobudowano od wschodu murowaną część, ale pozbawiony opieki ogród nadal ulegał dewastacji. W latach 80. XX w. na terenie obiektu rosło 27 gatunków drzew i krzewów, ale z dawnej kompozycji przetrwało tu zaledwie 20 starych drzew sadzonych w końcu XIX w. i w I połowie wieku XX (przed 1939 r.). Wyjątkiem była tu lipa o średnicy pnia około 100 cm, rosnąca na południowy-zachód od dworu, pochodząca zapewne z I połowy XIX w. Ewa Bończak-Kucharczyk Józef Maroszek Według notatki ze strony http://www.testowy.minigo.pl/index.php/article/show/id/118 Na terenie zespołu dworskiego,obiekty użytkowane przez gminę. W dawnym dworze z 1870 r. ( przebudowywany w latach 50 tych XX w.) bibiloteka publiczna i ośrodek kultury. W parku zespół boisk " Orlik". Na terenie parku stawy z ławeczkami dla spacerowiczów.
zdjęcia sierpień 2010r.