GRĘBÓW– gm.
Nowy Grębów
- zespół pałacowy, nr rej.: 912/A z 31.05.1975 oraz 88/A z 20.05.1977:
- pałac, 1 poł. XIX
- oranżeria, 2 poł. XIX
- ogrodzenie z bramą, XIX/XX
- park,poł. XIX, nr rej.: 7/ZP z 2.09.1948
Pałac został wybudowany w stylu neogotyckim, na rzucie prostokąta, z ryzalitami w elewacjach dłuższych i czterema wieżami w narożach .
Od frontu znajduje się taras w formie podjazdu z ozdobnym kasetonowym stropem, a w elewacji ogrodowej rozbudowane eliptyczne schody. Główne wejście do pałacu prowadzi przez portal pod tarasem. Ryzality oraz wieże zwieńczone są formą naśladującą średniowieczne blanki i okna strzelnicze. Część główna korpusu nakryta została dachami dwuspadowymi, wieże zaś czterospadowymi . W latach 30 - 40 - tych XIX wieku powstał główny budynek pałacu .Przebudowa dworu w 1885r. " polegająca prawdopodobnie na modernizacji części wnętrz pałacowych i budowie wolno stojącej oficyny obok głównego korpusu. Przebudowa w latach 1922 - 24 wnętrz pałacowych (stan obecny ) , oraz dobudowa schodów od strony elewacji ogrodowej w miejsce istniejącego tarasu. W 1925 roku wykonano także modernizację instalacji sieci wodociągowej części pałacu i " łącznika" .
Wzniesiony w 2 ćw. XIX wieku . Pierwotnie wyposażony był w wyciąg korbowy, umieszczony na poddaszu w klatce schodowej, zniszczony w latach 70 - tych XX wieku. Wówczas także rozebrano kolumny portyku wejściowego oraz przebudowano więźbę dachową.Mostek wzniesiony w 1 połowie XIX wieku, usytuowany w północno - zachodniej części założenia nad kanałem wodnym. Murowany, ujęty po bokach balustradą zdobioną profilowaną płyciną i ustawionymi na jej końcach wazonami
Brama wjazdowa. Neogotycka , murowana, wzniesiona w 1 połowie XIX wieku . W części centralnej półkolisty przejazd prowadzący do parku poprzez przerzucony nad kanałem wodnym mostek, zakończony od strony parku dwoma ostrosłupami, nakrytymi daszkami rogowymi.
Właściciele pałacu, Dolańscy herbu Korab , zaliczali się do rycerskiego stanu i przybyli do Grębowa z Rusi Czerwonej na początku XVII wieku . Ród ten z linii rakowsko - grębowskiej doszedł do wielkiego znaczenia na początku XIX wieku tj. od czasów Jana Dolańskiego , który w 1835 roku odkupił od rządu austriackiego okoliczne wioski i dokończył budowę pałacu. Syn Jana, Feliks Dolański właściciel Grębowa i olbrzymiego gospodarstwa rolnego (1500 ha) , nabył w 1867 roku zamek w Baranowie Sandomierskim i wielkie obszary ziemi.
Czasy świetności dworu w Grębowie kontynuował Henryk Dolański, syn Feliksa , który oprócz ważnych funkcji politycznych działał na niwie społecznej.
Jego dziełem były zakładane w Grębowie i okolicznych wioskach Kółka Rolnicze, Straż Pożarna i Ochronka dla sierot. Na terenie dóbr Henryka Dolańskiego znajdowały się: tartak, młyn, gorzelnia i duże cegielnie. Dobra klucza Grębów przekazał w 1912 roku swojemu synowi Sewerynowi
Ostatni z rodu, Seweryn Dolański był człowiekiem gruntownie wykształconym (studia rolnicze we Wrocławiu) i majątek grębowski doprowadził do kwitnienia.
Pałac stał się miejscem , w którym stale przebywała arystokracja z Wielkopolski i Mazowsza . Żona Seweryna , hrabianka z Ponina koło Poznania , była również kobietą wykształconą i prowadziła działalność charytatywną. Siedziba Dolańskich odegrała bardzo ważną rolę w czasie II wojny światowej. W gościnnym domu Dolańskich schronienie znaleźli profesorowie Uniwersytetu Poznańskiego, rozmaici przybysze - wygnańcy, bogaci i ubodzy pozbawieni przez okupanta domów i majątków. Seweryn Dolański na własny koszt utrzymywał w pałacu liczne grono nauczycieli, księży a także 30 dziewczynek - sierot z sierocińca w Warszawie z dwiema opiekunkami. Należy dodać, że przez cztery lata wojny w dobrach Dolańskich odbywało się tajne nauczanie i ukrywali się tak ważni ludzie jak: gen. Tadeusz Bór - Komorowski , prof. Stanisław Bąk. Żeglarz Seweryn wprawnie sterował dobrami do października 1944 roku. Ten cichy , spokojny człowiek wymagający od siebie i otoczenia, opuścił swe dobra na zawsze z tobołkiem w ręku .Wywłaszczony przez władzę ludową, kilka miesięcy spędził w więzieniu, a następnie zamieszkał z żoną w Warszawie i pracował w Departamencie Rolnictwa. Nigdy nie odwiedził Grębowa. Zmarł dn.22lutego 1979 roku , a żona Teresa w rok później. Oboje spoczywają w kaplicy rodowej w Grębowie.
Według http://www.gminagrebow.republika.pl/zabytki.htmlPałac remontowany. Mieści się Ośrodek Szkolno-wychowawczy.
Zdjęcia lipiec 2011r.