Polskie dwory
woj.lubelskie,łódzkie,małopolskie, mazowieckie, podkarpackie, podlaskie , śląskie , świętokrzyskiei warmińsko- mazurskie
Sandomierz
SANDOMIERZ – m.
- zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy, XIII-XIX, nr rej.: 14 z 9.01.1947,
7/A z 10.01.1966 oraz 3/A z 25.02.1977 i z 10.04.1984; i
- zamek, XIV, 1480, 1520, XIX, nr rej.: 31/A z 20.01.1966 oraz 20/A z 10.03.1977
- pozostałości murów obronnych, 1 poł. XIV, nr rej.: 32/A z 1.03.1967 oraz 21/A z 10.03.1977
- brama Opatowska, 2 poł. XIV, XVI, nr rej.: 16/A z 10.01.1966 oraz 22/A z 10.03.1977
- dworek, ul. Królowej Jadwigi 3, drewn., 1 poł. XIX, nr rej.: 58/A z 20.05.1967 oraz
25/A z 29.03.1977
- dworek, ul. Świętopawelska 4, drewn., XIX, nr rej.: 59/A z 20.05.1967 oraz 26/A z 29.03.1977
- dworek, ul. Zawichojska 2, nr rej.: 846 z 30.04.1959, 83/A z 20.05.1967 oraz 27/A z 30.03.1977
Murowany zamek na miejscu wczesnośredniowiecznego grodu zbudował Kazimierz Wielki. Za panowania Zygmunta Starego (w latach 1520 - 1526) rozpoczęta została wielka rozbudowa, prowadzona w paru etapach przez blisko wiek. Prace prowadzone były m.in. przez królewskiego architekta, Niemca, mistrza Benedykta zwanego Sandomierzaninem. . Za panowania Zygmunta Augusta zarysował się ostatecznie czworobok renesansowego zamku (lata 1564 - 1565).W roku 1656, w okresie wojny polsko - szwedzkiej, zamek sandomierski spotkała katastrofa. Wycofujące się wojska szwedzkie pozostawiają w jego piwnicach amunicję, opóźniając jej wybuch do wkroczenia Polaków. Zniszczone zostały skrzydła wschodnie, południowe, a może i północne. Najmniej ucierpiało skrzydło zachodnie i tylko ono zostało później odbudowane. Na zlecenie króla Jana III Sobieskiego w latach 1680 - 1688 zamek zostaje przebudowany w wolno stojący budynek typu pałacowego. Zamek zdewastowany w czasie konfederacji barskiej był odnawiany aż do 1795 r. (trzeciego rozbioru Polski). Po 1795 r. władze austriackie adaptowały budynek na sąd i więzienie, ale jego gruntowna przebudowa na potrzeby więziennictwa wraz z otoczeniem dziedzińca nowym murem, nastąpiła w 1825 r. W latach 1894 - 1900 wzniesiono nowe skrzydła: wokół dziedzińca tzw. "rogal oraz budynek administracyjny (zburzone w końcu l. 70. XX w.). Więzienie zlikwidowano dopiero w 1959 r. Po wieloletniej konserwacji i przebudowie wnętrz (w l. 1960 - 1986), zamek stał się siedzibą Muzeum Okręgowego. W obecnej postaci jest to budowla czterokondygnacyjna na planie prostokąta, z dwiema narożnymi wieżami, nakryta wysokim dachem czterospadowym. W elewacji wschodniej, późnoklasycystycznej, zachowana jest tablica erekcyjna Zygmunta I Starego z 1520 r. oraz renesansowy kartusz z orłem zygmuntowskim, przypominające o królewskim rodowodzie założenia.
zdjęcia 2008r.
