Polskie dwory

Rejowiec Fabryczny usytuowany jest w obrębie Pagórów Chełmskich na Wyżynie Lubelskiej. Powstanie miasta jest ściśle związane z funkcjonującą cementownią. Wyrosło ono na gruntach starej, sięgającej swych początkami średniowiecza - wsi Stajne. Widomym świadkiem osadnictwa w tym miejscu jest duży wczesnośredniowieczny kurhan - zwany Mogiłą Szwedzką, usytuowany u zbiegu ulic Złotej i Chełmskiej. Pierwsze historyczne wzmianki dotyczące wsi Stajne pochodzą z XV wieku. Obecna nazwa miasta Rejowiec Fabryczny, jak wynika z danych historycznych, nie przypadkiem pochodzi od nazwiska ojca literatury polskiej Mikołaja Reja. Nadano ją w 1877 roku nowo założonej stacji kolejowej, w nawiązaniu do nazwy położonego opodal Rejowca. Wyróżnik "Fabryczny" odnosił się do powstającej cementowni.W 1615 roku dobra Stajne przeszły w drodze sukcesji w ręce Pawła Orzechowskiego z Krupego, syna głośnego działacza sejmowego. Ta część, która stanowiła królewszczyznę, otrzymała później nazwę Stajne - Złote.Jej dzierżawcy często się zmieniali. W czasie lustracji przeprowadzonej w 1665 roku posesorami byli Jakub Michałowski Kasztelan biecki i Urszula Kazanowska. Po nich nastąpił długi szereg innych dzierżawców, aż po III rozbiorze Polski przejął te dobra rząd austriacki. Rząd ten w 1808 roku sprzedał dobra narodowe Stajne w drodze publicznej licytacji Janowi hrabiemu Poletylle. Po 10 latach władania Stajnem, pan hrabia na Rakołupach zrezygnował z tego nabytku i odsprzedał folwark Stajne --Złote Ignacemu Wojakowskiemu. Po nim gospodarzyły tu jego dzieci - syn Andrzej Wojakowski z czwórką rodzeństwa.W 1836 roku dobra stajeńskie znalazły się w posiadaniu Antoniego i Marianny Dobków. W 1852 roku, po zgonie Antoniego, Marianna Dobkowa ustanowiła fundusz edukacyjny oparty na dochodach ze Stajnego. W 1876 roku, po śmierci Dobkowej sukcesorzy w drodze licytacji sprzedali majątek Krzysztofowi Morawskiemu. Zakupił on część dóbr Stajne w dniu 8 marca 1876 roku. Od tej pory dobra Stajne pozostały w rękach Morawskich, najpierw Krzysztofa i Eleonory (z Jabłońskich), później w 1918 roku Mieczysława Morawskiego i Heleny z domu Szczurkowskiej, następnie Wojciecha Zygmunta Kiwerskiego i Ireny z Morawskich Kiwerskiej ( córka Mieczysława Morawskiego) aż do 1944 roku, kiedy to na mocy dekretu PKWN z 6 września dobra Stajne przechodzą w ręce Skarbu Państwa (1946). W 1890 roku zmarł Krzysztof Morawski i dobra Stajne przeszły w posiadanie jego syna Mieczysława. Założył nowy folwark Stajne - Polesie w miejscu wytrzebionego lasu dębowego. Zbudował on, istniejący do dziś, parterowy, murowany dwór z gankiem i założył przy nim park ze szpalerami grabów, świerków i kasztanowców. W budynku tym znajduje się obecnie siedziba Miejskiego Ośrodka Kultury "Dworek". Gdy 23 lipca 1944 roku radzieckie jednostki zdobyły stację kolejową Rejowiec, okupanci w panice uciekali na zachód. Kończyła się długa okupacyjna udręka, trzeba było przystąpić do odbudowy. Wkrótce uruchomiono też cementownię która nie prowadziła jednak produkcji na pożądanym poziomie z powodu zniszczeń . Lata 1949-1955 to okres nieustannej rozbudowy i modernizacji zakładu. Obok istniejącej dotychczas, wybudowano nową cementownie i nazwano cementownią "Pokój".Folwarki pańskie, Stajne - Polesie i Stajne - Złote zostały rozparcelowane pomiędzy służbę dworską i najbiedniejszych chłopów. Ta reforma rolna dała początek nowej kolonii, liczącej 34 zagrody chłopskie. Uzyskała ona już oficjalną nazwę Morawinek, przejętą od przedwojennego osiedla fabrycznego.W dawnym dworze w Polesiu ulokowana została szkoła zawodowa cementowni. Na miejscu folwarku Złote nie pozostało nic poza dość nikłym śladem stawu młyńskiego. Stopniowo następował rozwój miasta.Na terenie parku, tuż przy "Dworku" wybudowano w 1985 roku nowoczesne przedszkole. Kierownikiem budowy był Andrzej Boryń. Uroczyste oddanie budynku do użytku nastąpiło 12 października 1985 roku. .Rejowiec Fabryczny - maszynopis Konstanty Prożogo. Ścieżka dydaktyczna , zespołu dworsko - parkowego Stajne Polesie.
zdjęcia listopad 2009r.