Polskie dwory

Obiekt dostęny.Majątek Żelazna został nabyty przez ostatniego właściciela – Aleksandra Mazarakiego w 1883r. od rodziny Łuszczewskich – Józefa syna Feliksa pod wpływem Żony, wówczas jeszcze narzeczonej Aleksandra Mazarakiego – Leonii z Wojciechowskich (ur. 1854r.) – właścicieli majątku Żeromin k/Łodzi. Kupno tego majątku położonego na bardzo lekkich glebach podyktowane było względami rodzinnymi, ponieważ był on poprzednio przez około 300 lat w posiadaniu krewnych tj. Trzcińskich i Łuszczewskich. Majątek Żelazna miał obszar ok. 500 ha. Teren majątku składał się z dwóch obszarów dzisiaj określonych obrębami tj. właściwy majątek i tzw. Żelazna Poduchowna. Grunty tzw. Żelaznej Poduchownej położone wzdłuż szosy Żelazna – Skierniewice były przez jednego z dawnych właścicieli Żelaznej, Prandotę-Trzcińskiego, oddane w użytkowanie proboszczowi parafii Żelazna. Po powstaniu styczniowym w 1863r. ziemie te zostały odebrane kościołowi i oddane na własność Kuratorowi Szkolnemu Popowowi w nagrodę za pracę rusyfikacyjną. Pod koniec XIX w. majątek Żelazna obejmował obszar 500 ha w tym: grunty orne – 425 ha łąki i pastwiska – 30 ha parki i ogrody użyteczne – 12 ha lasy – 20 ha wody powierzchniowe – 3 ha tereny pod budynkami, drogi i nieużytki – 10 ha W 1898 roku uruchomiono krochmalnię o zdolności przerobowej 3 000 ton ziemniaków. 29.05.1905 roku założono ochotniczą straż pożarną, a w skład zarządu wybrano Aleksandra Mazarakiego. 1910 rok był to rok w którym w majątku wybuchł ogromny pożar. Spłonęła wtedy większość budynków gospodarczych i mieszkalnych. Na to miejsce zbudowano nowe dla pracowników – murowane i nowy budynek gospodarczy dla koni i krów. W szczytach budynku były pomieszczenia administracyjne dla robotników sezonowych. Obecnie w budynku tym mieści się bursa dla praktykantów i lokale mieszkalne. w 1912 roku przebudowano park, założono nowy ogród i sad użytkowy wg projektu Stefana Celichowskiego. Rzekę Łupia wraz z trzema stawami parkowymi uregulowano w 1916 roku, a w 1917 pobudowano budynek elektrowni wodnej, w której zainstalowano turbinę Francisa o mocy 10kW/h zlikwidowaną w 1953r. po doprowadzeniu energii elektrycznej. W 1940 i 1941 roku wybudowano 15 ha stawów (stawów paciorkowych), zatrudniając mężczyzn, co uchroniło ich przed wywiezieniem na roboty do Niemiec. W 1944r. do Żelaznej po upadku Powstania Warszawskiego przybyło wielu uchodźców, w tym również ciężko chora Maria Rodziewiczówna, która została umieszczona w chałupie na folwarku Leonów z dala od Niemców. Pomimo wszelkiej pomocy lekarzy i Aleksandra Mazarakiego, Maria Rodziewiczówna zmarła 6.XI.1944r., a rok później jej zwłoki zostały przeniesienie do Alei Zasłużonych na Powązkach. W 1945r. 9 marca majątek Żelazna został przejęty do Zasobów Państwowego Funduszu Ziemi. 150 ha rozparcelowano.Dziś zabytek należy do Dyrekcji Zakładu Doświadczalnego SGGW.według notatki ze strony http://rzdzelazna.cem.sggw.pl/?page_id=110
zdjęcia lipiec 2016 r.